หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 ศาสนาของเรา

ไตรสิกขา

ไตรสิกขา คือ หลักธรรมในพระพุทธศาสนาที่ว่าด้วย "แนวทางการฝึกอบรมตนเอง 3 ประการ" เพื่อพัฒนาชีวิตให้ประสบความสำเร็จและเข้าถึงความสงบสุขขั้นสูงสุด เป็นหลักการที่ครอบคลุมการดำเนินชีวิตทั้งหมด โดยแบ่งออกเป็น 3 หัวข้อใหญ่ๆ ที่ทำงานประสานกันเหมือนเกลียวเชือก

1. ศีล (อธิศีลสิกขา) — การฝึกอบรมในด้านความประพฤติ

• คืออะไร: การฝึกฝนตนเองให้มีระเบียบวินัย ควบคุมกายและวาจาไม่ให้ไปเบียดเบียนตนเองและผู้อื่น

• ในชีวิตประจำวัน: สำหรับคนทั่วไปคือการรักษา ศีล 5 การพูดจาสุภาพ ไม่โกหก ไม่ลักขโมย และการปฏิบัติตามกฎระเบียบของสังคมและโรงเรียน

• ประโยชน์: ช่วยให้สังคมสงบสุข ตัวเราเองก็มีความบริสุทธิ์ใจ ไม่มีเรื่องเดือดเนื้อร้อนใจมาขัดขวางการทำความดีในขั้นต่อไป

2. สมาธิ (อธิจิตตสิกขา) — การฝึกอบรมในด้านจิตใจ

• คืออะไร: การฝึกฝนจิตใจให้มีความตั้งมั่น มีความสงบ มีพลัง และโฟกัสอยู่กับสิ่งที่กำลังทำ ไม่ฟุ้งซ่าน

• ในชีวิตประจำวัน: การตั้งใจฟังคุณครูขณะเรียน การมีสติรู้ตัวขณะอ่านหนังสือหรือทำการบ้าน การฝึกหายใจเข้า-ออกลึกๆ เพื่อลดความเครียด

• ประโยชน์: ทำให้จิตใจพร้อมใช้งาน มีความจำดีขึ้น เรียนหรือทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีความอดทนต่อสิ่งยั่วยุ

3. ปัญญา (อธิปัญญาสิกขา) — การฝึกอบรมในด้านความรู้ความเข้าใจ

• คืออะไร: การรู้แจ้งเห็นจริงตามความเป็นจริง การรู้จักคิดวิเคราะห์แยกแยะว่าสิ่งใดดี-ชั่ว สิ่งใดเป็นประโยชน์-ไม่เป็นประโยชน์

• ในชีวิตประจำวัน: การใช้เหตุผลในการแก้ปัญหา ไม่เชื่อข่าวลือในอินเทอร์เน็ตโดยไม่ตรวจสอบ และการเข้าใจธรรมชาติของชีวิตว่าทุกอย่างมีการเปลี่ยนแปลง (เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป)

• ประโยชน์: ทำให้เราใช้ชีวิตอย่างเท่าทันโลก ไม่ทุกข์ใจง่ายเมื่อเจอปัญหา และสามารถตัดสินใจเรื่องต่างๆ ได้อย่างถูกต้อง

สรุปความสัมพันธ์แบบเข้าใจง่าย หลักของไตรสิกขานั้นจะส่งผลหนุนเนื่องต่อกันเป็นทอดๆ ดังนี้

"เพราะมีศีล (พฤติกรรมดี) จึงทำให้เกิดสมาธิ (จิตใจตั้งมั่นไม่มีเรื่องกังวล) และเพราะมีสมาธิ (ใจนิ่งสงบ) จึงทำให้เกิดปัญญา (มองเห็นสิ่งต่างๆ ตามความจริงและคิดแก้ปัญหาได้ดีขึ้น)"